• BIST 1.291
  • Altın 466,061
  • Dolar 7,6523
  • Euro 9,0460
  • İstanbul 12 °C
  • Ankara 8 °C

AMORTİSMAN KONUSUNA GENEL BİR BAKIŞ VE FEVKALADE AMORTİSMAN UYGULAMASI

Emre BAYRAKTAR

Amortisman , kelime anlamı olarak kısaca “ yıpranma payı “ olarak tanımlanabilir. V.U.K. 313 / 1 maddesinde amortisman tanımı yapılmıştır. Buna göre ; “İşletmede bir yıldan fazla kullanılan ve yıpranmaya, aşınmaya veya kıymetten düşmeye maruz bulunan gayrimenkullerle 269'uncu madde gereğince gayrimenkul gibi değerlenen iktisadi kıymetlerin, alet, edevat, mefruşat, demirbaş ve sinema filmlerinin birinci kısımdaki esaslara göre tespit edilen değerinin bu Kanun hükümlerine göre yok edilmesi amortisman mevzuunu teşkil eder.” Bu madde hükmünden de anlaşılacağı üzere iktisap edilen kıymetten amortisman ayrılabilmesi için ;

 

·    İktisadi kıymetin bir yıldan fazla kullanılması ; burada yıl olarak belirtilen takvim yılı olup hesap dönemi değildir. Burada belirtilen bir yıldan fazla kullanılması ifadesi yanlış anlamalara yol açabilir.Örneğin işletme satın aldığı iktisadi kıymeti 2 ay kullandıktan sonra satabilir.İktisadi kıymetin bir yıldan az kullanılması bu iktisadi kıymet için kullanıldığı döneme ilişkin amortisman ayrılmasına engel değildir.Burada önemli olan alınan iktisadi kıymetin bir yıldan fazla kullanılabilecek nitelikte bir kıymet olmasıdır.

·    İktisadi kıymetin yıpranmaya,aşınmaya veya kıymetten düşmeye maruz bulunan bir nitelikte olması gerekir.

·    İktisap edilen kıymetin işletmenin envanterine kayıt edilmiş olması gerekir.

·    Ayrıca V.U.K. 313 / 3 maddesinde belirtilen tutarı aşması gerekir.( 364 seri no’lu V.U.K. Genel Tebliği ile 01.01.2007 tarihinden itibaren 560 ytl ) Bu tutarı aşmayan miktarlardaki iktisadi kıymetler doğrudan dönem gideri olarak yazılabilir.

 

ARAZİ VE ARSALARDA AMORTİSMAN

 

Yukarıda belirtilen hususlara bağlı olarak V.U.K. ‘ nun 314.maddesine göre ; Boş arazi ve boş arsalar amortismana tabi değildir. Ancak:

1. Tarım işletmelerinde vücuda getirilen meyvelik, dutluk, fındıklık, zeytinlik ve güllüklerle incir bahçeleri ve bağlar gibi tarım tesisleri;

2. İşletmede inşa edilmiş olan her nev'i yollar ve harklar; amortismana tabi tutulur.

İşletmenin iktisap ettiği arazi veya arsalar bir yıldan fazla kullanılabilecek kıymetler olmasına rağmen bu kıymetler yıpranmaya,aşınmaya veya kıymetten düşmeye maruz kalmadıkları için amortismana tabi değildir.Ancak, “ Üzerine bina veya tesis yapılan arsalar ve üzerine fidan dikilen arazilerde olduğu gibi, toprağı bir ürünün imalinde hammadde olarak kullanılmak üzere alınan arazinin “ boş arazi “ niteliğini kaybettiği ve amortismana tabi tutulabileceği kabul edilmektedir. ( 1 )

AMORTİSMAN AYIRMADA DÖNEMSELLİK İLKESİ

Envantere kayıtlı olan iktisadi kıymetlerin amortismana tabi tutulması ihtiyaridir.Mükellefler diledikleri takdirde amortismana tabi iktisadi kıymetin itfa süresinde herhangi bir yılda amortisman ayırmayabilirler.Ancak ilgili dönemde ayrılmayan amortisman başka bir dönemde gider konusu yapılamaz.

 

DURAN VARLIK ALIMLARINDA ÖDENEN FAİZ VE KUR FARKLARI

Amortismanlarda özellik arz eden bir husus ise ; Duran varlık alımları için ödenen faiz ve kur farklarının durumudur. Maliye Bakanlığı 163 no.lu VUK Genel Tebliği ile; sabit kıymet aktife alındıktan sonra ödenen kredi faiz giderleri ve kur farklarının aktifleştirilmesi veya doğrudan gider yazılması konusunda mükelleflere ihtiyarilik tanımıştır. Ancak söz konusu iktisadi kıymetlerin aktife girdikleri yıl sonuna kadar oluşan kredi faizi ve kur farklarının maliyet bedeline ilave edilerek amortismana tabi tutulması gerekir. ( 2 )

AMORTİSMAN AYIRMA YÖNTEMLERİ

İşletmeler iktisadi kıymetleri için amortisman ayırırken ;

·              Normal Amortisman Yöntemi

·              Azalan Bakiyeler Yöntemi

olmak üzere temel iki yöntemi kullanırlar.İşletmeler bu yöntemlerden herhangi birini seçmek konusunda serbesttirler.

 

Normal amortisman yönteminde V.U.K. 315.madde hükümlerine göre mükellefler işletmelerinin envanterine kayıtlı olan iktisadi kıymetlerini 333 sıra no’lu V.U.K. Genel Tebliği ile belirlenen faydalı ömrünü dikkate alarak itfa ederler.Burada belirlenen faydalı ömür 1 sayısına bölünerek iktisadi kıymetin amortisman oranına ulaşılır.Örneğin 5 yıl faydalı ömre sahip olan bir iktisadi kıymetin amortisman oranı 1 / 5 = %20 olarak uygulanır.

 

Azalan bakiyeler yöntemi ise V.U.K. mükerrer 315.madde ile belirlenmiştir. Azalan bakiyeler yöntemini sadece  bilanço usulünde defter tutan mükellefler tarafından kullanabilmektedir.Bu yöntemde amortisman oranı % 50 ‘ yi geçmemek üzere normal amortisman yönteminin iki katı olarak uygulanmaktadır.

 

Mükellefler belirttiğimiz gibi amortisman yöntemi seçme konusunda serbest olmakla beraber normal amortisman ayıran bir mükellef daha sonra azalan bakiyeler yöntemini kullanamaz.Azalan bakiyeler yönteminden normal amortisman yöntemine geçiş ise serbesttir.

 

 

FEVKALADE AMORTİSMAN UYGULAMASI

       Amortisman uygulaması muhasebenin dönemsellik ilkesi gereğince iktisadi kıymetin faydalı ömrüne göre dönemler itibariyle itfa edilir.Ancak işletmelerde meydana gelen önceden öngörülemeyen bazı nedenlerle iktisadi kıymetler olağanüstü değer kayıplarına uğrayabilmektedir.Bu nedenle V.U.K. 317.maddesinde işletmelerin olağanüstü durumlarda kullanması için “ fevkalade amortisman uygulaması “ getirilmiştir. Buna göre;

    Amortismana tabi olup:

1. Yangın, deprem, su basması gibi afetler neticesinde değerini tamamen veya kısmen kaybeden;

2. Yeni icatlar dolayısıyla teknik verim ve kıymetleri düşerek tamamen veya kısmen kullanılmaz bir hale gelen;

3. Cebri çalışmaya tabi tutuldukları için normalden fazla aşınma ve yıpranmaya maruz kalan;

Menkul ve gayrimenkullerle haklara, mükelleflerin müracaatları üzerine ve ilgili bakanlıkların mütalaası alınmak suretiyle, Maliye Bakanlığınca her işletme için işin mahiyetine göre ayrı ayrı belli edilen "Fevkalade ekonomik ve teknik amortisman nispetleri" uygulanır.

Zarar derecesinin tespiti ve fevkalade amortisman oranının belirlenmesi için zararın meydana geldiği dönemde Maliye Bakanlığı’na başvurulması gerekir

YANGIN,DEPREM,SU BASMASI GİBİ DOĞAL AFETLER SONUCU DEĞER KAYBINA UĞRAMA

Değer kaybının , yangın , deprem , su basması gibi afetler neticesinde doğduğunun tespit ettirilmesi gerekir.Tespit İşlemi ; afete bağlı olarak ilgili mahkeme,belediye,bayındırlık veya ziraat müdürlükleri v.b. kurumlarca yapılabilir. ( 3 )

Burada değinilmesi gereken önemli bir husus ; zararın sadece doğal afetler nedeniyle oluşmasının gerektiğidir.Bir binanın kendiliğinden ya da inşaatı yapanların hatasından dolayı çökmesi nedeniyle fevkalade amortisman uygulanamaz.

Fevkalade amortisman uygulanan dönemde ayrıca normal amortisman ayrılamaz.Zira fevkalade amortisman oranı o yıl için normal amortisman oranını da içerir. ( 4 )

TEKNOLOJİK GELİŞMELER  NEDENİYLE FEVKALADE AMORTİSMAN UYGULAMASI

Fevkalade amortisman ayrılmasını gerektiren bir diğer halde, teknolojik gelişmeler nedeniyle amortismana tabi iktisadi kıymetlerin teknik verim ve kıymetlerinin düşerek kısmen veya tamamen kullanılmaz hale gelmeleridir. Ancak yeni icatlar nedeniyle fevkalade amortisman uygulanması sadece üretime doğrudan katkısı bulunan iktisadi kıymetler için sözkonusudur. Üretime katılmayan kıymet ve demirbaşlar için teknik verim ve kıymetlerini kaybettikleri gerekçesiyle fevkalade amortisman ayrılmaz. Ayrıca sözkonusu kıymetlerin doğal afetler nedeniyle değer kaybetmeleri halinde fevkalade amortisman konusu olacakları tabiidir. Bu halde de Maliye Bakanlığı’na müracaat gerekir. Müracaat teknik verim ve kıymetini kaybetmiş ve henüz itfa edilmemiş olan kıymetler için her zaman yapılabilir. ( 5 )

CEBRİ ÇALIŞMA NEDENİYLE FEVKALADE AMORTİSMAN UYGULAMASI

Cebri çalışma nedeniyle fevkalade amortisman yönteminin uygulanabilmesi için işletmenin faaliyete geçmiş ve iktisadi kıymetlerin normalden fazla çalışmaya maruz bırakılmış olması gerekir. Bu halde de fevkalade amortisman oranı sadece fiilen üretimde kullanılan iktisadi kıymetler için sözkonusudur. ( 6 )

Sabit kıymetin yılda üç bin saate kadar çalışması halinde, cebri çalışma durumu kabul edilmemekte, --   ilave amortisman imkanı tanınmamaktadır. Cebri çalışmaya bağlı fevkalade amortisman için yıllık çalışmanın üç bin saati geçmesi gereklidir.

- Yılda üç bin saatle dört bin sekiz yüz saat arasında çalışma halinde, normal nispete yüzde yirmi beş ilave yapılmaktadır.

- Yılda dörtbin sekizyüz saatten fazla çalışma halinde, normal nispete % 30 ilave yapılmaktadır. ( 7 )

Örnek ; 2005 yılında 10.000 ytl tutarla alınan 5 yıl faydalı ömre sahip olan bir makine, % 20 oran üzerinden 2005 ve 2006 yıllarında amortismana tabi tutulmuştur. 2007 yılında yangın dolayısıyla 1.000 ytl’lik değer kaybı olmuştur. Başvuru üzerine Maliye Bakanlığı 2.900 ytl’nin 2007 yılında fevkalade amortisman olarak ayrılacağını tespit etmiştir.

 

 

2005 yılındaki kayıt

––––––––––––––––– 31.12.2005 –––––––– ­

730 GENEL ÜRETİM GİDERİ                                  2.000

257 BİRİKMİŞ AMORTİSMANLAR                        2.000

­­­­­––––––––––––––––– / –––––––––––––––––

2006 yılında ;

­­­­­–––––––––––––––31.12.2006 –––––––––––

730 GENEL ÜRETİM GİDERİ                                  2.000

257 BİRİKMİŞ AMORTİSMANLA                           2.000

––––––––––––––––– / –––––––––––––––––

2007 yılında ;

_______________31.12.207 ____________

689 DİĞER OLAĞANDIŞI GİDER                            900

730 GENEL ÜRETİM GİDERİ                                   2.000

             257 BİRİKMİŞ AMORTİSMAN                       2.900

______________ / _________________

 

Bundan sonraki yıllarda amortisman ayırmaya normal amortisman yoluyla devam edilir.

 *   Denetçi

(1) BIYIK Recep, KIRATLI Aydın , Gelir ve Kurumlar Vergisi Matrahlarının Tespitinde Giderler ve İndirimler , Yaklaşım Yayınları , 2007 , Sayfa ; 357

(2)  TUĞLU Ali, Amortismanlarda Özellik Arzeden Durumlar , Yaklaşım Dergisi , Ocak 2007 , Sayı ; 169

(3)  BIYIK Recep , KIRATLI Aydın , a.g.e. ; sayfa; 369

(4)  UFUK Tahir M. , Yaklaşım Dergisi , Ocak 2003

(5)  UFUK Tahir M. , a.g.e.

(6)  UFUK Tahir M. , a.g.e.

(7)  UFUK Tahir M. , a.g.e.

Bu yazı toplam 28060 defa okunmuştur.
  • Yorumlar 1
  • Facebook Yorumları 0
    UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
    Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.
    Yazarın Diğer Yazıları
    ÜYE İŞLEMLERİ
    123456
    Tüm Hakları Saklıdır © 2008 Muhasebe Haber | İzinsiz ve kaynak gösterilmeden yayınlanamaz.
    Haber Scripti: CM Bilişim